legionellapsseI. Co to jest legioneloza i legionelozowe zapalenie płuc, jak może się objawiać? Kiedy dochodzi do zakażenia? jak zmniejszyć ryzyko zachorowania?

  • legioneloza jest zakaźną chorobą wywoływaną przez bakterie legionella spp. występujące w wodzie.
  • do zakażenia ludzi dochodzi poprzez wdychanie aerozolu kropelek wody (areozolwodno-powietrznego) zawierających bakterie, choroba może przebiegać w postaci zapalenia płuc,
  • legionelozowe zapalenie płuc (inaczej choroba legionistów) to poważne, atypowe zapalenie płuc - w przypadku braku odpowiedniego leczenia antybiotykami może doprowadzić do poważnych komplikacji zdrowotnych.
  • choroba może mieć szczególnie ciężki przebieg u osób starszych i obciążonych innymi chorobami.
  • co roku w europie odnotowuje się ponad 1000 przypadków legionelozowegozapalenie płuc u osób, które uległy zakażeniu w różnych obiektach zakwaterowania turystycznego, takich jak np. hotele, pensjonaty czy kempingi.

II. W jaki sposób może dojść do zakażenia bakteriami legionela?

Choroba nie przenosi się pomiędzy ludźmi. zakażenie bakteriami legionella następuje w wyniku wdychania aerozoli – mikroskopijnych, niedostrzegalnych gołym okiem kropelek wody, zawierających bakterie, zawieszonych w powietrzu.

Aby doszło do zakażenia, bakterie muszą dostać się do dróg oddechowych. Picie skażonej bakteriami wody nie prowadzi do zakażenia.

Podczas picia wody do zakażenia może dojść jedynie w przypadku zakrztuszenia się i aspiracji płynu do dróg oddechowych.

Bakterie legionella żyją w wodzie i namnażają się w sprzyjających warunkach – na przykład w stojącej wodzie w sieciach wodociągowych. by się namnażać, wymagają jedynie odpowiedniej temperatury (między 20°c a 50°c) i obecności w wodzie zanieczyszczeń i osadów (takich jak rdza, glony, kamień
wapienny), które wykorzystują jako źródło substancji odżywczych.

Ryzyko zakażenia występuje we wszystkich miejscach, w których mogą powstawać aerozole wodne. ich źródłem mogą być:

  • prysznice i krany
  • baseny typu spa / wanny typu whirlpool / jaccuzi
  • nawilżacze, urządzenia do terapii oddechowej
  • wieże chłodnicze (chłodnie kominowe) i systemy klimatyzacji
  • fontanny ozdobne, zwłaszcza w pomieszczeniach
  • węże ogrodowe stosowane do podlewania roślin i inne urządzenia ze zraszaniem

Masywnej ekspozycji na zakażenie może sprzyjać długotrwałe przebywanie w środowisku, w którym obecny jest aerozol wodny (hydroterapia, wanny typu whirlpool, etc.).

Co roku w europie odnotowuje się ponad 1000 przypadków legionelozowego zapalenie płuc u osóbpodróżujących. większość osób choruje w miesiącach letnio – jesiennych (tj. od czerwca do października), po powrocie do domu z wypoczynku w krajach śródziemnomorskich. w polsce, pomimo żechoroba ta rozpoznawana jest sporadycznie (20-40 przypadków rocznie) występuje znacznie częściej i może być rejestrowana w grupie atypowych zapaleń płuc. w krajach UE, każdego roku rejestrowanych jest co najmniej kilka nowych zachorowań, które związane są z pobytem w hotelach na terenie Polski.

III. Kto jest najbardziej podatny na zachorowanie?

Większość zdrowych osób narażonych na kontakt z bakteriami legionella nie zachoruje. najbardziej podatne na zachorowanie są osoby:

  • w wieku powyżej 50 roku życia, zwłaszcza mężczyźni
  • palące papierosy (obecnie lub w przeszłości)
  • nadużywające alkoholu
  • u których występują inne choroby, zwłaszcza cukrzyca, niewydolność nerek, przewlekłe choroby płuc
  • z niedoborami odporności np. zakażone wirusem hiv, z chorobą nowotworową, po
    przeszczepach

Osoby te należą również do grupy podwyższonego ryzyka ciężkiego przebiegu legionelozowego zapalenia płuc.

Jeżeli w okresie 2 tygodni przed wystąpieniem objawów wyjeżdżałeś poza miejsce zamieszkania, spędziłeś noc w hotelu, korzystałeś z wanny z hydromasażem, lub uważasz, że mogłeś być w inny sposób narażony na zakażenie tymi bakteriami, poinformuj o tym lekarza.

IV. Jak może się objawiać legionelozowe zapalenie płuc?

Początkowo występują niespecyficzne objawy grypopodobne np.:

  • uczucie ogólnego rozbicia
  • ból głowy
  • szybko narastająca gorączka (temperatura 38°c i powyżej)
  • dreszcze
  • bóle mięśni

Następnie, w ciągu 1 dnia, pojawiają się objawy zapalenia płuc:

  • kaszel - zwykle na początku suchy i nieproduktywny, w odksztuszanej wydzielinie czasami może się pojawić krew
  • duszność
  • ból w klatce piersiowej

Mogą wystąpić również zaburzenia orientacji i splątanie.


Często (u około jednej trzeciej chorych) występują objawy ze strony przewodu pokarmowego:

  • wymioty
  • wodnista biegunka
  • ból brzucha


V. Jak zapobiegać legionelozowemu zapaleniu płuc?

Podróżując, bądź świadomy ryzyka choroby i jeśli wystąpią objawy zakażenia, zasięgnij niezwłocznie porady lekarskiej.

Przeciw legionelozowemu zapaleniu płuc nie można się zaszczepić, dlatego w zapobieganiu ważne jest unikanie sytuacji, w których może dojść do zakażenia.
podróżując zwróć uwagę, czy:

  • hotel w którym masz zamieszkać, nie figuruje na liście hoteli o podwyższonym ryzyku zakażenia: https://ecdc.europa.eu/en/legionnaires-disease/threats-and-outbreaks/accommodation-site Europejskie Centrum Zapobiegania i Kontroli Chorób publikuje dane adresowe hoteli, które nie wdrożyły satysfakcjonującego planu przeciwdziałania i zapobiegania występowania bakterii legionella pomimo stwierdzenia przypadków legionelozowego zapalenia płuc wśród swoich gości
  • czy w zajmowanym pokoju hotelowym ciepła woda ma odpowiednio wysoką temperaturę (50°C - 60°C, tj. zbyt gorąca, aby włożyć do niej ręce na dłużej niż kilka sekund), a woda zimna ma odpowiednio niską temperaturę (<20°C)
  • jeżeli zajmujesz pokój, który nie był wcześniej użytkowany, przed pierwszym użyciem prysznica, można odkręcić na kilka minut kran, aby przepuścić przez niego wodę (do osiągnięcia przez nią temperatury podanej powyżej)
  • osoby w grupie ryzyka ciężkiego przebiegu zakażenia, np. z niedoborami odporności, powinny unikać sytuacji, w których mogą powstawać skażone aerozole np. korzystania z wanny typu whirlpool, etc.

Przydatne informacje można również znaleźć w ulotce informacyjnej dotyczące legionelozowego zapalenia płuc przygotowanej dla kierowników obiektów zakwaterowania turystycznego: https://ecdc.europa.eu/sites/portal/files/documents/Legionnares-disease-tourist-accommodation-owners__PL.pdf

VI. Kiedy należy zgłosić się do lekarza?

Po pojawieniu się niepokojących objawów – szczególnie, jeśli szybko narastającej gorączce towarzyszyból w klatce piersiowej i trudności w oddychaniu, należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza.

Najczęściej między ekspozycją na bakterie a początkiem objawów upływa 5 do 7 dni, chociaż okres wylęgania choroby może wahać się od dwóch do dziesięciu dni, a jedynie w rzadkich przypadkach objawy mogą wystąpić po dłuższym czasie. to oznacza, że objawy choroby mogą wystąpić jeszcze podczas urlopu/wypoczynku, w czasie którego doszło do kontaktu z wodą, w której były obecne bakterie legionella. w takim przypadku należy rozważyć zasięgnięcie porady lekarza w miejscu pobytu.

VII. Jak rozpoznaje się legionelozowe zapalenia płuc?

Na podstawie objawów nie można odróżnić legionelozowego zaplenia płuc od innych zapaleń płuc. Informacja o odbytej przez chorego podróży (szczególnie jeśli korzystał w czasie wyjazdu z natrysków, wanien z hydromasażem (jacuzzi), nawilżaczy, urządzeń do terapii oddechowej, przebywał w klimatyzowanych hotelach, w pobliżu fontann) może mieć kluczowe znaczenie w powzięciu podejrzenia co do czynnika zakaźnego, zlecenia odpowiednich badań i rozpoczęcia właściwego leczenia. Większość tzw. pozaszpitalnych zapaleń płuc jest wywoływanych przez bakterie inne niż legionella
i wymaga odmiennego leczenia, dlatego informacja o podróży może przyspieszyć zlecenie właściwych
badań i wdrożenie odpowiedniego leczenia.

W celu potwierdzenia rozpoznania lekarz zleca badanie rtg klatki piersiowej oraz badania laboratoryjne (moczu, plwociny, krwi) w celu wykrycia czynnika wywołującego zapalenie płuc.

Legionelozowe zapalenie płuc we wczesnej fazie najłatwiej jest rozpoznać na podstawie wykrycia w moczu antygenu bakterii legionella. metoda ta jest uznawana za test diagnostyczny „pierwszego rzutu”.

Innym badaniem, umożliwiającym wczesne rozpoznanie choroby jest badanie molekularne (np. real-time PCR) pozwalające wykryć materiał genetyczny bakterii w plwocinie lub popłuczynach oskrzelowopęcherzykowych (BAL).

Metody serologiczne polegające na oznaczaniu przeciwciał we krwi mają jedynie ograniczone zastosowania w diagnostyce choroby ze względu na późne pojawianie się przeciwciał we krwi chorego - w sytuacji szybkiego rozwoju choroby i pogarszania się stanu chorego niezbędne jest zastosowanie innych metod pozwalających na natychmiastowe rozpoznanie.

Badania mikrobiologiczne w kierunku legionelozowego zapalenia płuc powinny być wykonywane przez laboratoria diagnostyczne.

Wynik badania należy zawsze skonsultować z lekarzem.

Największą szansą na uniknięcie poważnych komplikacji leginelozowego zaplenia płuc jest wczesne wykrycie czynnika etiologicznego i wczesne rozpoczęcie odpowiedniej terapii.

VIII. Leczenie legionelozowego zapalenia płuc

Legionelozowe zapalenie płuc poddaje się leczeniu antybiotykami (z grupy fluorochinolonów i makrolidów). przy zastosowaniu odpowiedniej antybiotykoterapii większość chorych osiąga całkowite wyzdrowienie. leczenie trwa do 2 tygodni, ale może być dłuższe u osób z niedoborami odporności lub innymi chorobami współistniejącymi, zwłaszcza przewlekłymi chorobami płuc. leczenie najczęściej wymaga hospitalizacji w celu ścisłego monitorowania stanu zdrowia.

IX. Jakie są możliwe powikłania i następstwa zachorowania?

W niektórych zachorowaniach o ciężkim przebiegu mogą wystąpić poważne powikłania w postaci niewydolności oddechowej i wstrząsu septycznego, ropnia płuc, ostrej niewydolności nerek oraz niewydolności wielonarządowej. szacuje się, że do 10% zdrowych osób (bez chorób współistniejących), które zachorują na legionelozowe zapalenie płuc, umiera z powodu tego rodzaju powikłań. śmiertelność wzrasta u osób palących papierosy, osób z przewlekłymi chorobami płuc (zwłaszcza astmą i pochp), cukrzycą, chorobami nowotworowymi, niewydolnością nerek lub osób z niedoborami odporności.

Śmiertelność wśród rejestrowanych w polsce przypadków legionelozowego zapalenia płuc jest jedną z wyższych w europie (w latach 2012-2016 średnia śmiertelność wynosiła 20%).

Materiał opracowany na zlecenie Głównego Inspektoratu Sanitarnego przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego Państwowy Zakład Higieny.

Ulotka do pobrania